Güneş enerjisi konularında faaliyet gösteren düşünce kuruluşu Solar3GW, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Güneş Enerjisi Araştırma ve Uygulama Merkezi (ODTÜ-GÜNAM) ile Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü’nün (TAGEM) Konya Ovası’nda gerçekleştirdiği 60 kW kapasiteli pilot TarımGES (Tarıma Entegre Güneş Enerjisi Santrali) projesinde ilk mahsuller toplandı.
Proje çerçevesinde, güneş panellerinin altına ekilen şeker pancarı ve karabuğdaydan önce karabuğdayın hasadı yapıldı. İlk veriler, karabuğday üretiminde verimliliğin kontrol sahasına göre yüzde 7 oranında arttığını ve su tüketiminin ise yüzde 20 azaldığını göstermektedir. Bu bulgular; Türkiye gibi su stresi çeken ülkelerde; tarımsal üretim ile güneş enerjisi üretimini bir araya getiren TarımGES uygulamalarının su kaynaklarını korurken verimi artıracağına işaret etmektedir. Tarımsal üretim ve enerji üretimi arasında denge sağlamayı hedefleyen TarımGES sistemleri, özellikle su güvenliğini artırmak ve iklim değişikliğiyle başa çıkmak açısından büyük bir potansiyel taşımaktadır.
TARIMGES’LER ÇİFTÇİNİN EKONOMİK YÜKÜNÜ HAFİFLETEBİLİR
Pilot projenin yürütücüsü ODTÜ-GÜNAM Entegre Fotovoltaik Teknolojileri Birimi Koordinatörü Doç. Dr. Talat Özden; kuraklık, su sıkıntısı, aşırı sıcak hava koşulları, değişen yağış düzenleri ve iklim belirsizliğinin tarımsal üretimi zorlaştırdığını belirtti. Ayrıca artan sulama ve enerji maliyetlerinin çiftçiler üzerinde önemli bir ekonomik baskı oluşturduğunu ifade etti.
Özden, TarımGES’in bu sorunların üstesinden gelebileceğine dikkat çekerek şöyle konuştu: “Aynı arazide eş zamanlı olarak gıda ve enerji üretmek, tarımın karşılaştığı bu çok yönlü sorunlara entegre çözümler sunma potansiyeline sahiptir. Doğru ürün seçimi, uygun iklim koşulları ve tarımsal ihtiyaçları temel alan sistem tasarımıyla arazi kullanım verimliliğini artırmak, su kullanım etkinliğini iyileştirmek ve iklim değişikliğinin tarımsal üretim üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak mümkündür. Ancak burada temel önceliğimiz elektrik üretmek değil, tarımsal üretimi daha verimli, dayanıklı ve sürdürülebilir hale getirmek olmalıdır. TarımGES sistemlerinin başarısını yalnızca ürettikleri elektrikle değil, tarımsal üretime sağladıkları somut katkılarla da değerlendirmeliyiz. Çünkü bu teknolojinin gerçek değeri, enerji üretirken tarımı koruyabilmesi ve mümkünse güçlendirebilmesindedir.”
TURHAN: “TARIMGES, ‘KAZAN-KAZAN’ MODELİDİR”
Solar3GW Yönetim Kurulu Başkanı Yusuf Bahadır Turhan ise TarımGES sistemlerinin çiftçilere tarımsal gelirlerine ek olarak elektrik üreterek ek kazanç sağlama imkanı sunduğunu vurguladı. Turhan sözlerine devam ederek şöyle belirtti: “Bazı yüksek katma değerli ürünlerde geleneksel tarımdan daha fazla gelir elde edilebilir. Gelir düzeyi; ürün türüne ve yerel piyasa koşullarına bağlı olarak farklılık gösterebilir. Ancak TarımGES uygulamalarıyla ilgili yaygın bir yanlış anlama var: Çiftçiler, bu uygulamalar yüzünden tarım arazilerini kaybetme korkusu taşıyorlar. Konya’daki pilot projemiz bu yanlış anlaşılmaları gidermeye de yardımcı olacaktır. Hatta olağanüstü hava koşulları nedeniyle tarım yapılamayan arazilerde güneş panellerinin kurulmasıyla ekim yapmak mümkün hale gelecektir. Çiftçinin yararına olan bir kazan-kazan durumu oluşuyor: Tarım arazisi korunacak, verim artacak ve uygun fiyatlı enerji elde edilecektir.”
Enerji arz güvenliği için güneş enerjisi yatırımlarının çeşitlendirilmesinin kritik önemine dikkat çeken Turhan; mevcut yasal düzenlemelerin tarım arazilerine GES kurulmasına izin vermediğine vurgu yaptı. Sadece öz tüketim amaçlı olmak üzere arazinin yüzde 1’ini aşmamak şartıyla kurulum yapılabileceğini belirten Turhan, TarımGES mevzuatı için şu öneride bulundu: “Tarım arazilerindeki toplulaştırma faaliyetleri gibi TarımGES alanlarımızı da toplulaştırarak özel bölgeler belirlersek bunları TarımGES YEKA’ları olarak ihale edersek ölçek ekonomisinden büyük fayda sağlayabiliriz. Eğer tarım arazilerimizin sadece yüzde 1’i TarımGES YEKA olarak kullanılırsa gelişen teknolojilerle yaklaşık 190 GW’lık bir potansiyel ortaya çıkmaktadır ki bu rakam mevcut toplam GES kurulu gücümüzün 7 katına denk gelmektedir.”
TARIMGES YATIRIMLARI 8-10 YILDA KENDİNİ AMORTİ EDEBİLİR
TarımGES uygulamalarında aynı arazi hem tarımsal faaliyetler hem de güneşten elektrik üretimi için kullanılmaktadır ancak öncelik her zaman tarımsal üretimde olmaktadır. Güneş panelleri ürünleri olağanüstü hava koşullarından korumakta; toplanan yağmur suyu ile sulama yapılmakta; gölgeleme sayesinde toprak nemi korunmaktadır.
Türkiye’nin TarımGES’lere ihtiyacını vurgulayan Turhan, maliyetlerin düşünüldüğü kadar yüksek olmadığını ifade etti: “Yatırım orta vadede kendini amorti edebilir. Güneş panellerinin kurulacağı yapıların maliyeti yüzde 30-40 oranında artabilirken standart bir güneş santralinin megavat maliyeti 400 bin dolar iken TarımGES’lerde bu maliyet 550-560 bin dolara yükselmektedir. Ancak sağladığı tarımsal verimlilik artışı ve enerji üretimi ile bu maliyet rahatlıkla karşılanabilir durumda. Bir TarımGES yatırımı 8-10 yıl içinde kendini amorti edebilir ki bu geri ödeme süresi diğer güneş yatırımlarıyla hemen hemen aynıdır.”
DÜNYADA TARIMGES YAYGINLAŞIYOR, ÇİN ÖNE ÇIKIYOR
Her ülke kendi ekonomik, coğrafi ve politik koşullarına göre TarımGES teknolojisine farklı stratejilerle yaklaşmaktadır. Devlet destekleri, yasal düzenlemeler ve teknolojik yenilikler sayesinde dünya genelinde tarımla güneş enerjisi üretimini aynı alanda buluşturan uygulamalar gelişmeye devam etmektedir.
ODTÜ-GÜNAM’ın ‘Türkiye’nin TarımGES Görünümü 2026’ raporuna göre İtalya son yıllarda Avrupa’da en kapsamlı teşvik mekanizmalarından birini geliştirmiştir. Yaklaşık 1,1 milyar euroluk bir teşvik programıyla birlikte 2026 yılı sonuna kadar yaklaşık 1 GW yeni TarımGES kapasitesinin devreye alınması hedeflenmektedir.
Japonya’da ise 2013 yılında yapılan düzenlemeler sonucunda ülkede TarımGES projeleri hızla yayıldı. 2024 yılında ise bu projelere, Tarım Arazisi Koruma Kanunu kapsamında açık bir statü tanınarak arazi kullanımına ilişkin düzenlemeler artırılmıştır.
Hindistan’da ise toplam kurulu kapasitenin 2040 yılına kadar 783 GW’a ulaşabileceği tahmin edilmekte olup toplam potansiyelinin ise 1,2 TW’tan fazla olduğu öngörülmektedir.
Dünya devi Çin’de ise; 2022 itibarıyla toplam kurulu gücü 134,55 GW’a ulaşan bin678 adet TarımGES projesi bulunmaktadır. Çin artık yalnızca deneysel veya pilot projelerin gerçekleştirildiği bir ülke olmaktan çıkmış olup büyük ölçekli ticari uygulamaların yapıldığı öncü ülkelerden biri haline gelmiştir.
Uluslararası örnekler Türkiye’nin de kapsamlı bir yol haritasına ihtiyacı olduğunu göstermektedir. Standartların geliştirilmesi, potansiyelin analiz edilmesi, izleme altyapısının oluşturulması, toplumsal kabulün güçlendirilmesi ile destek mekanizmalarının geliştirilmesi bu yol haritasının ana bileşenleri arasında yer almalıdır. Böylece TarımGES projeleri yalnızca yenilenebilir enerji yatırımları olmaktan çıkarak Türkiye’nin iklime dayanıklı tarımı sürdürülebilir enerji ile kırsal kalkınma hedeflerini aynı platformda buluşturan stratejik bir teknoloji haline dönüşebilir.
Kaynak: (KAHA) Kapsül Haber Ajansı
