T24 Dış Haberler
Dünya genelinde yapay zekâ yatırımlarının sürdürülebilirliği tartışılırken, Çin’de teknoloji hisseleri büyük bir düşüş yaşadı. Reuters’ın yaptığı analize göre, yapay zekâ ve yarı iletken şirketlerini içeren STAR50 endeksi, dört aydan daha kısa bir sürede yüzde 40 oranında gerileyerek yaklaşık 480 milyar dolarlık piyasa değerinin kaybolmasına neden oldu. Uzmanlar, Çin’deki bu düşüşün küresel piyasalar açısından da önemli bir uyarı niteliği taşıdığını vurguladı.
Çin’deki yapay zekâ sektörüne yönelik yatırım patlaması, teknoloji şirketlerinin hisse değerlerinde görülen keskin düşüşlerle tersine döndü. Reuters’ın 26 Ekim tarihli analizine göre, yapay zekâya olan talebe dair endişeler, yüksek şirket değerlemeleri ve Çin’in teknoloji ihracatına getirilebilecek kısıtlamalar, piyasalardaki düşüşü derinleştirdi.
Yapay zekâ ve yarı iletken sektörünün önde gelen firmalarını kapsayan STAR50 endeksi, dört aydan daha kısa süre içinde yüzde 40 değer kaybına uğradı. Bu süreçte yaklaşık 480 milyar dolarlık piyasa değeri silinirken, Çin’in büyük şirketlerini takip eden CSI300 endeksi de haziran ayında ulaştığı zirveden yaklaşık yüzde 20 geriledi.
Düşüş, Çin hükümetinin ekonomik teşvik vaatleriyle başlayan ve yaklaşık iki yıldır devam eden yükselişi sona erdirdi.
Pekin merkezli fon yöneticisi Dong Baozhen, borsadaki yükselişin zamanla spekülatif bir çılgınlığa dönüştüğünü ifade ederek, “Şimdi balonun patladığını görüyoruz” dedi.
ABD’deki düşüş yüzde 6 ile sınırlı kaldı
Çin piyasalarındaki kayıplar, ABD’deki teknoloji hisselerinde görülen gerilemeyi de aşmış durumda. Yapay zekâ şirketlerinin etkili olduğu Nasdaq endeksi, üç hafta önce ulaştığı rekor seviyeden yüzde 6 düştü; oysa Çin’deki kayıplar çok daha yüksek oranlara ulaştı.
Reuters’a konuşan piyasa uzmanları, Çin’deki satış dalgasını tetikleyen tek bir sebep olmadığını belirtti. Hisselerin yüksek değerlemeleri, vergi yükümlülükleri ve ABD ile diğer ülkelerin Çinli firmaların veri merkezlerine ekipman tedarik etmesini yasaklama ihtimali gibi unsurlar düşüşte etkili olan faktörler arasında yer aldı.
Goldman Sachs verilerine göre; yapay zekâ hisseleri, Çin ana karası ve Hong Kong piyasalarındaki toplam piyasa değerinin yüzde 42’sini ve işlem hacminin ise yüzde 57’sini oluşturuyor. Bireysel yatırımcıların yoğun olarak bulunduğu piyasalarda yaşanan bu düşüş geniş bir yatırımcı kitlesini etkilemiş durumda.
Robotik ve çip şirketlerinin hisseleri yarıya düştü
Değer kayıplarından en fazla etkilenen firmalar arasında robotik ve yarı iletken üreticileri öne çıktı.
Bireysel yatırımcılardan halka arzında talep edilen miktarın yaklaşık 8 bin katı talep gören robot üreticisi Unitree’nin hisseleri ağustos ayında işlem görmeye başlamasından bu yana değerinin yarısını yitirdi. Çip üreticisi CXMT’nin hisseleri ise son bir ay içinde yüzde 25’in üzerinde düştü.
Geçtiğimiz yıl borsaya girişlerinde sırasıyla yüzde 700 ve yüzde 400 artış gösteren MetaX Integrated Circuits ve Moore Threads Technology’nin hisseleri de temmuz ayından bu yana yaklaşık yüzde 50 değer kaybetti.
ABD’nin Çinli firmaların veri merkezlerine ekipman sağlamasını engellemeye yönelik olası adımlarından etkilenen optik bileşen üreticileri Zhongji Innolight ve Eoptolink Technology’nin hisselerinde ise haziran ve temmuz aylarındaki zirvelerinden itibaren yaklaşık yüzde 60’lık bir düşüş yaşandı.
Devlet destekli fonların da yatırım yaptığı teknoloji şirketlerine yönelen bireysel yatırımcılar yaşanan kayıpların ardından daha güvenli yatırım araçlarına geçmeye başladı.
Yeni halka arzlar tehlikede
Piyasalardaki gerilemenin teknoloji firmalarının finansmana erişimini zorlaştırabileceği düşünülüyor.
Hong Kong merkezli Lotus Asset Management’ın yönetici ortağı ve yatırım direktörü Hong Hao, mevcut durumun halka açılmayı planlayan birçok firmanın bu yöndeki girişimlerini durduracağını belirtti.
STAR50 endeksindeki şirketlerin hisse fiyatlarının geçmiş on iki aylık kazançlarına oranı yaklaşık 250 seviyesinden 100’e gerilemesine rağmen hâlâ yüksek kalmaya devam ediyor. Karşılaştırma yapmak gerekirse Nasdaq 100 endeksinde bu oran yaklaşık olarak 30 seviyesinde bulunuyor.
Bu farklılık, Çinli teknoloji firmalarının hisselerinde daha fazla değer kaybının yaşanabileceğine dair endişeleri artırıyor.
Pekin’in istikrarlı borsa hedefi sekteye uğradı
Çin yönetimi son yıllarda borsadaki sert dalgalanmaların önüne geçerek daha istikrarlı bir piyasa oluşturmayı hedefliyordu.
Bunun için borçlanarak yapılan işlemlere ve yüksek frekanslı alım satımlara yönelik denetimler artırıldı; devlet destekli yatırımcılar da yükseliş dönemlerinde hisse satışı yaparak fiyat artışlarını sınırlamaya çalıştı.
Ancak yapay zekâ hisselerindeki sert düşüş Pekin’in uzun vadeli ve istikrarlı yükseliş hedefine darbe vurdu.
Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu Başkanı Wu Qing ekim ayında piyasa temsilcileriyle bir araya gelerek sermaye piyasalarının iyileştirilmesine yönelik önerileri dinledi.
Pekin merkezli Qianchuang Capital’ın ortağı Leo Wang ise teknoloji firmalarının piyasa endekslerindeki ağırlığına aşırı önem verilmesinin sermaye hareketlerinde bozulmalara yol açtığını söyledi. Wang ayrıca bu durumun bazı sektörlerde ciddi balonlar oluştururken diğer sektörlerden sermaye çıkışını hızlandırdığını belirtti.
Uzmanlar ikiye bölündü: Alım fırsatı mı yoksa daha büyük düşüş mü?
Bazı yatırımcılar yaşanan sert düşüşün uzun vadeli piyasa reformlarını olumsuz etkilemeyeceğine inanıyor. HSBC’nin araştırmasına göre Asya odaklı yatırım fonları son üç ayda Çin hisselerinde satış gerçekleştirmesine rağmen portföylerinde yine de Çin piyasalarına ağırlık vermeyi sürdürüyorlar.
Goldman Sachs da ekim ayında güncellediği yatırım tavsiyeleri listesine Innolight ve CXMT dahil olmak üzere pek çok Çinli yapay zekâ firmasını ekledi. BNP Paribas Securities stratejisti William Bratton ise dikkatli yatırımcılar açısından piyasada alım fırsatları bulunduğunu dile getirdi.
Buna karşın birçok Çinli yatırımcı yeniden hisse almadan önce fiyatların daha da düşmesini beklemekte veya farklı sektörlere yönelmektedir.
Shanghai Zhuozhu Investment Management’ın ortağı Wang Zhuo çip üreticileri ve yapay zekâ tedarikçilerinin de diğer Çinli üreticiler gibi sonunda fiyat rekabetine gireceğini savundu. Wang “Bunun istisnası yoktur. Bütün balonlar eninde sonunda patlar” dedi.
(Editör: Melis Karaca)
