Hürmüz Boğazı’ndaki deniz taşımacılığındaki aksaklıklar, tarımsal üretim için kritik öneme sahip fosfatlı gübrelerin üretiminde kullanılan sülfür tedarikini tehdit ediyor. Financial Times’ın analizine göre, başlangıçta yerel bir hammadde sıkıntısı olarak değerlendirilen bu durum, küresel bir gübre krizine dönüşerek mısır, soya fasulyesi, pirinç ve palm yağı gibi hayati gıda ürünlerinde ciddi verim kaybına yol açtı. Ayrıca bu kriz, önümüzdeki yıllarda küresel bir kıtlık riski oluşturuyor.
Hürmüz Boğazı, dünya sülfür ticaretinin yaklaşık yüzde 50’sini ve amonyak ticaretinin yüzde 30’unu elinde bulunduruyordu. İran savaşının patlak vermesiyle bu önemli ticaret yolu kapanmış durumda. Dünyanın önde gelen fosfat ihracatçılarından OCP Group’un CEO’su Faris Derrij, hammadde krizinin artık küresel bir gübre krizine dönüştüğünü ifade etti. Danışmanlık firması CRU’nun piyasa istihbaratı başkan yardımcısı Chris Lawson, fosfat kaynaklarının tamamının baskı altında olduğunu ve durumun kötüleştiğini doğruladı. Bu gelişmelerle birlikte, ABD merkezli tarım firması Mosaic, maliyetlerin artması nedeniyle Brezilya ve ABD’deki fosfat üretimini azaltmak zorunda kaldı. Fas merkezli OCP ise bazı tesislerini bakım çalışmaları nedeniyle kapatmak zorunda kaldı.
Gübre ticareti açısından kritik öneme sahip Hexagon Group’un Başkanı Christian Wendel, piyasada sülfür krizinin yaşandığını ve bu nedenle fiyatların yükseldiğini belirtti. Geçtiğimiz yıl tonu 150-180 dolar arasında satılan sülfür, günümüzde 850-900 dolara kadar çıktı. Acil teslimat fiyatları ise 1000 dolara kadar ulaşabiliyor. CRU gübre birimi başkanı Willis Thomas, bu yüksek girdi maliyetleri ile üretim yapmanın ekonomik olarak mümkün olmadığını ve dünyanın en büyük fosfat üreticisi Çin’de bile üretim marjlarının negatif olduğunu vurguladı. Bu nedenle Çin hükümeti, iç piyasayı korumak amacıyla temel fosfatlı gübre ihracatını en az ağustos ayına kadar durdurdu.
Çin’in ihracat kısıtlamaları ve arz sıkıntısıyla birlikte, ithalatçı ülkeler panik içinde hareket etmeye başladı. Hindistan, tek bir ihale kapsamında 1,3 milyon ton diamonyum fosfat tedariki için 1,6 milyon tonluk acil ihale açarak rekor kırdı. Suudi Arabistan’ın büyük üreticileri Ma’aden ve Sabic, ürünlerini kara yoluyla Kızıldeniz limanlarına taşımaya çalışsa da ülkenin toplam gübre sevkiyatları yarı yarıya azalmış durumda. Analistler, Hürmüz Boğazı’nın yeniden gemi trafiğine açılması durumunda bile, Fas ve Batı Sahra’daki fosfat işleme tesislerinin Körfez sülfürüne aşırı bağımlılığı nedeniyle piyasanın toparlanmasının zaman alacağını öngörüyor. Bu süre zarfında üreticiler, daha az sülfür ihtiyacı duyan alternatif gübre türlerine yönelmeye başladı.
Emtia araştırma grubu ICIS’in fosfat editörü Chris Vlachopoulos, gübre piyasasının ikiye bölündüğünü belirtirken, tarımdaki besin maddesi eksiklerinin hasat kaybına neden olacağına dikkat çekti. Uzmanlar, gübre sektöründeki bu çöküşün gıda üretimini olumsuz etkileyeceğini vurguluyor. Sektör temsilcisi Christian Wendel, önümüzdeki yıl dünya genelinde daha az mahsul toplanacağını ve bazı bölgelerde gıda bulunamayacağından küresel ekonominin büyük bir kıtlık tehdidiyle karşı karşıya olduğunu ifade etti.
