“`html

Rusya, ABD ve Ukrayna Savaşın Sonu İçin Anlaşmaya Yaklaşıyor

Rusya, Amerika Birleşik Devletleri ve Ukrayna, yaklaşık dört yıldır süregelen çatışmanın sona ermesi için bir anlaşmaya yakın oldukları konusunda görüş birliği içinde.

Ancak, ABD Başkanı Donald Trump’a göre, “birkaç karmaşık ve zorlu sorun” hala çözülmeyi bekliyor.

Washington’un önerdiği 20 maddelik planın en ciddi meseleleri arasında toprak talepleri ve şu anda Rusya’nın kontrolü altında bulunan Avrupa’nın en büyük nükleer santralinin durumu yer alıyor.

Kremlin, Trump’ın müzakerelerin “son aşamasında” oldukları yönündeki görüşünü paylaşıyor.

Ukrayna lideri Volodimir Zelenskiy, 6 Ocak’ta Fransa’daki Avrupalı liderlerle yapılacak zirve ile bir sonraki adımını atmayı planlıyor. Ancak, anlaşmazlık noktaları olası bir anlaşmanın önünü tıkayabilir.

Ukrayna’nın Sanayi Bölgeleri Üzerindeki Tartışmalar

Ukrayna’nın Donbas bölgesinde uzlaşmaya yönelik önerileri, Vladimir Putin tarafından dikkate alınmıyor; çünkü Putin, bölgenin tamamı üzerinde hak iddia ediyor.

Rus kuvvetleri, doğudaki Donbas bölgesinin Luhansk kısmını büyük ölçüde işgal etmiş durumda, ancak Donetsk’in yalnızca %75’ini kontrol edebiliyor. Putin, Sloviansk ve Kramatorsk gibi şehirleri de kapsayan tüm bölgeyi talep ediyor.

Zelenskiy, “Geri çekilmek hukuka aykırıdır” derken, “Bu sadece yasalarla ilgili değil. Orada 300 bin insan yaşıyor ve onları kaybetmemeliyiz” şeklinde ekliyor.

Kiev, Donbas’ta, uluslararası güçler tarafından denetlenecek askerden arındırılmış bir bölge veya serbest ekonomik alan öneriyor. Bu şartlarla, Rusların da söz konusu bölgeden geri çekilmesini talep ediyor.

Ancak, Putin’in böyle bir duruma razı olacağını düşünmek zor. Rus ordusu, mevcut durumda toprak kazançlarını hızla artırdıklarını bildiriyor.

Putin, “Eğer Kiev’deki yetkililer barışçıl bir çözüm aramazsa, tüm sorunları askeri yöntemlerle halledeceğiz” diyerek tehditte bulundu.

Her iki tarafın da savaş yorgunluğu içinde olduğu düşünülüyor. Savaş Çalışmaları Enstitüsü uzmanları, Rus güçlerinin mevcut hızlarını koruması durumunda, Donetsk’i tamamen ele geçirebilmelerinin en erken Ağustos 2027’ye kadar sürebileceğini öngörüyorlar.

Zelenskiy’nin önerisi, bunun yanı sıra Rus askerlerinin kuzeydeki Harkov ve Sumi bölgelerinden, doğuda Dnipropetrovsk ve güneydeki Mikolaiv gibi yerlerden de çekilmelerini gerektiriyor.

Donbas konusundaki ilerleme olmadan, barış anlaşmasının gerçekleşmesi pek olası görünmüyor; ancak Rusya’nın bir ödün vermesi de imkansız değil.

Kremlin temsilcisi Yuri Uşakov, “Donbas’ta Rus veya Ukrayna askerinin bulunmaması da bir ihtimal” dese de, bölgenin Rusya Federasyonu’na bağlı kalacağına dair ısrarcı.

Ukrayna’nın Avrupa’nın En Büyük Nükleer Santrali Üzerindeki Endişeleri

Mart 2022’den bu yana Rusya, Dinyeper Nehri kıyısında yer alan Avrupa’nın en büyük nükleer santrali olan Enerhodar’ı kontrol ediyor.

Ancak Zaporijya kentindeki santralin altı nükleer reaktörü, elektrik üretmemekte. Bu reaktörler, üç yılı aşkın bir süredir kapalı durumda ve Ukrayna’nın sağladığı enerji ile olası bir felaketin önüne geçiliyor.

Santralin yeniden faaliyete geçebilmesi için önemli yatırımlar gerekecek ve bu yatırımların bir kısmı, yıkılmış Kakhovka hidroelektrik barajının yeniden inşasına bağlı. Ukrayna, bölgenin askerden arındırılmasını ve serbest ekonomik bölge haline getirilmesini talep ediyor.

Zelenskiy, ABD’nin önerisini, nükleer santralin ABD tarafından yönetilmesi şeklinde değerlendiriyor ve bunun gerçekçi olmadığını belirtiyor. Bunun yerine, ABD ve Ukrayna’nın ortaklaşa yönetim sağlayabileceği dile getiriliyor.

Ancak Rusya, bu teklife karşı çıkıyor. Rosatom şirketinin başkanı Aleksey Likaçev, santrali yalnızca Rusya’nın idare edebileceğini savunuyor. Yine de, Likaçev, Ukrayna’nın uluslararası işbirliği çerçevesinde santraldan elde edilen elektriği kullanabilme olasılığını da gündeme getiriyor. Bu konuda bir uzlaşma sağlanmasının imkansız olmadığı ifade ediliyor, ancak bu durum, düşman iki ülke arasındaki güvenin sağlanmasına bağlı.

Güven Eksikliği ve Olumsuz İlişkiler

Güven düzeyi bu kadar düşükken, temel anlaşmazlıklarda olumlu bir gelişme kaydedilmesi zor görünüyor. Trump, bu hafta Putin’in “Ukrayna’nın başarılı olmasını istediğini” belirtmesi üzerine Zelenskiy, bunun doğru olmadığına inandığını ifade etti.

Zelenskiy, “Ruslara güvenmiyorum ve Putin’in Ukrayna’nın başarısını istemediğini düşünüyorum” dedi.

Rusya, Kiev’e karşı pek güven duyduklarını da gösterdi, Ukrayna güçlerini Putin’in Novgorod bölgesindeki konutuna insansız hava aracı ile saldırı düzenlemekle suçladı, ancak bu iddialara dair delil sunmadı.

Ukrayna, bunun bir bahane olduğunu ve Rusya’nın Kiev’deki hükümet binalarına daha fazla saldırı gerçekleştirebilmesi için kullanıldığını düşünüyor.

Anlaşmayı Tehlikeye Atebilecek Diğer Sorunlar

Kiev, Rusya’nın muhtemel saldırılarına karşı NATO’dan güvenlik garantileri istiyor. Ayrıca, 800 bin kişilik güçlü bir ordu bulundurmayı amaçlıyor.

Amerika ve Avrupa bir güvenlik anlaşması imzalasa bile, Rusya, Ukrayna’daki Avrupa birliklerinin varlığını kabul etmeyecektir.

Ukrayna’nın mali kayıplarının 800 milyar doları bulduğu düşünülürse, Rusya’nın bu kayıplara nasıl bir katkıda bulunacağı da önemli bir tartışma konusu. ABD, Avrupa ile ortak bir yatırım fonu oluşturmayı öneriyor. Ancak, Rusya’nın Avrupa’da 210 milyar euro değerinde varlığı bulunmasına rağmen, Moskova şimdiye kadar bu paranın herhangi bir şekilde kullanılmasına izin vermemiş durumda.

Rusya, ayrıca Ukrayna’nın NATO’ya katılma çabalarını da reddediyor. Henüz böyle bir durum söz konusu olmadığı için bu büyük bir engel oluşturmayabilir; ancak bu hedef, Ukrayna anayasasında yer aldığından, anlaşma yapmak zor olacaktır.

Avrupa Birliği üyeliği de diğer bir potansiyel sorun olarak öne çıkıyor. Muhtemelen Rusya için değil, ama Ukrayna’nın AB’ye katılımı sürecindeki diğer ülkeler için bu durum geçerli. Çok sayıda kişi, kısa vadede bunun gerçekleşeceğine inanmıyor.

Ukraynalıların Barış Anlaşmasını Oylama Hakkı Var Mı?

Zelenskiy, Ukraynalıların %87’sinin barış istediğini ve %85’inin Donbas’tan çekilmeye karşı olduğunu ifade eden kamuoyu yoklamalarına dikkat çekti. Zelenskiy, Donetsk’in durumu veya daha kapsamlı 20 maddelik planla ilgili herhangi bir karar verilebilmesi için 60 günlük bir ateşkes gerektiğine inanıyor.

Bu durum, Kremlin’in geçici ateşkesin durumu uzatacağını ve yeniden çatışmalara yol açacağını ileri sürmesiyle potansiyel bir sorun oluşturuyor. Trump da Putin’in bu durumu anladığını dile getirdi.

Ancak Zelenskiy, böyle bir oylama yapılmadan varılacak herhangi bir anlaşmanın geçirsiz olacağına inanıyor ve bu, çözülmesi gereken zorlu sorunlar listesine daha fazla karmaşıklık ekliyor.

“`