Yusuf Arslan
4 Haziran 2026
Çin, 1978 yılında çölleşmeye karşı başlattığı Üç Kuzey Koruma Ormanı Programı ile önemli bir başarıya imza attı. Taklamakan Çölü’nün güney ucundaki son 100 metrelik ağaçlandırma çalışması tamamlanarak, çölü çevreleyen kesintisiz 3.046 kilometrelik yeşil kuşak oluşturuldu. Başlangıçta amaçlanan, hareket eden kum tepelerinin yavaşlatılması ve bölgedeki karayolları, demiryolları ile tarım alanlarının kum fırtınalarından korunması iken, bu bariyer aynı zamanda çöl sınırında sürekli bir koruma halkası haline geldi.
Ancak projenin tamamlanması, çöl koşullarının yarattığı zorlukları tamamen ortadan kaldırmadı. Yüksek hızlı çöl rüzgarları, ağaçlandırma hattı üzerinde sürekli yeni boşluklar oluşturarak genç fidanlara zarar vermekte ve sulama hatlarını kumların altında bırakmaktadır. Resmi yayın organı People’s Daily, projenin en zorlu kısmı olarak tanımlanan son 285 kilometredeki mücadelenin, ekiplerin en hızlı hareket eden kum tepeleri ve düşük yeraltı su seviyeleriyle yıllarca devam ettiğini belirtti.
Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, bu ağaçlandırma projesinin atmosfer kimyası üzerindeki etkilerini analiz etti. 25 yıllık uydu verilerini inceleyen uzmanlar, projenin bölgedeki karbondioksit oranlarını mevsimsel olarak etkilediğini ortaya koydu. Taklamakan Çölü, yılın büyük bir kısmında biyolojik olarak durgunken, temmuzdan eylüle kadar olan yağış mevsiminde önemli değişimler göstermektedir. Bu dönemde, aylık ortalama yağış miktarı kurak dönemin 2,5 katına çıkarak 16,3 milimetreye ulaşıyor ve sınır hattındaki bitki örtüsü hızla fotosentez yapmaya başlıyor.
Bu mevsimsel canlanma, bölgenin karbon dengesini doğrudan etkiliyor. Araştırma bulguları, ağaçlandırılmış çöl sınırının yapay bir karbon yutağı olarak işlev gördüğünü ve büyüme döneminde atmosferdeki karbondioksiti emdiğini gösteriyor. Yaz sonunda yapılan ölçümlerde, kurak mevsimde milyonda 416 parçacık (ppm) olan yerel atmosferik karbondioksit seviyesi, yağışlı sezonda 413 ppm’e düştüğü tespit edildi. Çalışmanın ortak yazarlarından Yuk L. Yung, insan müdahalelerinin en kurak alanlarda bile karbon tutulumunu etkili bir şekilde artırabileceğini ilk kez keşfettiklerini belirterek, bu projenin çöl sınırını işlevsel bir karbon yutağına dönüştüren ilk başarılı model olduğunu ifade etti.
Ancak bu karbon yakalama başarısı, yalnızca mühendislik çalışmasının yapıldığı sınır hattıyla sınırlı kalıyor ve yüz binlerce metrekarelik iç çöl alanlarını kapsamıyor. Bölgedeki ekosistemin su ihtiyacının yalnızca yağışlarla karşılanması mümkün olmadığından, Çinli mühendisler yaz aylarında kuzeydeki nehirlerden gelen sel sularını düzenli olarak bu ağaçlandırma alanlarına yönlendiriyor.
